Z PÓL NA DROGI: KRÓTKA HISTORIA 4X4, CZ.2

March 11, 2019
W poprzedniej ods┼éonie naszej miniserii opowie┼Ť─ç o historii samochod├│w z nap─Ödem na cztery ko┼éa przerwali┼Ťmy kr├│tko po II wojnie ┼Ťwiatowej. To w┼éa┼Ťnie wtedy auta z nap─Ödem 4├Ś4 po raz pierwszy zacz─Ö┼éy by─ç produkowane naprawd─Ö masowo. Podstawowe wojskowe maszyny z tamtych czas├│w bardzo jednak odbiega┼éy od tego, czym samochody z nap─Ödem na cztery ko┼éa s─ů dzisiaj. Na przej┼Ťcie od jednozadaniowych pojazd├│w terenowych do uniwersalnych, masowych modeli dzisiejszego rynku 4├Ś4 trzeba by┼éo jeszcze czeka─ç wiele dziesi─Öcioleci. Chocia┼╝ pierwsze pr├│by pojawi┼éy si─Ö znacznie wcze┼Ťniej, to jednak dopiero w latach 80. ubieg┼éego wieku nap─Öd na cztery ko┼éa udowodni┼é swoje zalety na zwyk┼éych drogach i rozpocz─ů┼é si─Ö boom na uniwersalne pojazdy terenowe 4├Ś4.

Pojedyncze pojazdy 4├Ś4 przeznaczone g┼é├│wnie do u┼╝ytku off-road ÔÇô bez wzgl─Ödu na to, czy by┼éy to pickupy, czy klasyczne teren├│wki id─ůce w ┼Ťlady oryginalnego Jeepa ÔÇô zazwyczaj mia┼éy konstrukcj─Ö ramow─ů. Jest ona zreszt─ů u┼╝ywana do dzi┼Ť w najbardziej ortodoksyjnych modelach. G┼é├│wnym elementem no┼Ťnym jest masywna rama, do kt├│rej przymocowany jest silnik, skrzynia bieg├│w, osie i nadwozie. Taka konstrukcja ma wiele zalet. Pozwala przyk┼éadowo na du┼╝─ů zmienno┼Ť─ç opcji uk┼éadu nap─Ödowego i wykorzystanie r├│┼╝nych typ├│w nadwozia lub nadbud├│wek.

Rok p├│┼║niej Dodge skorzysta┼é z tego samego przepisu przy Power Wagon, opartym bezpo┼Ťrednio na samochodach serii WC wyprodukowanych w czasie wojny, i zdoby┼é rynek ci─Ö┼╝ar├│wek 4├Ś4. Pierwszy prawdziwy nowicjusz, a tak┼╝e inna du┼╝a nazwa, kt├│ra b─Ödzie kojarzona z 4├Ś4 przez najbli┼╝sze dziesi─Öciolecia, pojawi┼éa si─Ö w 1948 roku. Land Rover, mimo ┼╝e wyra┼║nie inspirowany Jeepem, by┼é pierwszym cywilnym samochodem terenowym, oferowa┼é nawet wa┼é odbioru mocy wspieraj─ůcy maszyny rolnicze, dzi─Öki kt├│remu m├│g┼é s┼éu┼╝y─ç jako zamiennik dla ci─ůgnika.

Mimo to 4├Ś4 z okresu powojennego daleko jeszcze by┼éo do prawdziwych samochod├│w drogowych. By┼éy one powolne, uci─ů┼╝liwe i niewygodne, ich u┼╝ycie ogranicza┼éo si─Ö do sytuacji, w kt├│rych podr├│┼╝owanie po drogach mo┼╝na by uzna─ç za zadanie drugorz─Ödne. Wkr├│tce jednak sytuacja ta mia┼éa si─Ö zmieni─ç.

Po raz kolejny inicjatyw─Ö przej─ů┼é Jeep, kt├│ry w 1963 roku wprowadzi┼é na rynek Wagoneera. By┼é to pierwszy Jeep 4├Ś4 z niezale┼╝nym przednim zawieszeniem, a nawet automatyczn─ů skrzyni─ů bieg├│w. Jeszcze wa┼╝niejsze by┼éo jednak nadwozie w stylu kombi z wygodnym wn─Ötrzem, wyposa┼╝one i wyko┼äczone jak zwyk┼éy samoch├│d osobowy z tamtych czas├│w. Wed┼éug wi─Ökszo┼Ťci standard├│w Wagoneer m├│g┼é by─ç nawet uwa┼╝any za luksusowy i sta┼é si─Ö do┼Ť─ç popularny w┼Ťr├│d zamo┼╝nych ludzi w USA, u┼╝ywaj─ůcych go w swoich letnich domach i ranczach. Wkr├│tce potem inni ameryka┼äscy producenci wymy┼Ťlili swoje wersje auta terenowego ÔÇô International Scout, Ford Bronco, Chevrolet Blazer i Dodge Ramcharger. W tym samym czasie Land Rover stworzy┼é w┼éasn─ů luksusow─ů teren├│wk─Ö ÔÇô Range Rovera.

Samochody te by┼éy ogromnym krokiem naprz├│d w procesie zmiany 4├Ś4 w technologi─Ö codziennego u┼╝ytku. Mimo ┼╝e wci─ů┼╝ konieczne by┼éy liczne kompromisy, by┼éy one o wiele bardziej wyrafinowane ni┼╝ Jeepy i Land Rovery z okresu powojennego. Jednak przepa┼Ť─ç mi─Ödzy nimi a ÔÇ×normalnymiÔÇŁ samochodami osobowymi pozosta┼éa ogromna.

Jedn─ů z pierwszych marek pr├│buj─ůcych skr├│ci─ç ten dystans by┼é Jensen, kt├│ry poszed┼é jeszcze dalej, ni┼╝ oczekiwano. Jensen, zamiast robi─ç ma┼éy krok do przodu i montowa─ç nap─Öd na cztery ko┼éa w jakim┼Ť sedanie lub kombi, zdecydowa┼é si─Ö i┼Ť─ç na ca┼éo┼Ť─ç i zrobi─ç ze swojego auta sportowe coupe. Jensen FF opiera┼é si─Ö na stylowym Interceptorze i podobnie jak on u┼╝ywa┼é wysokowydajnych silnik├│w wieloblokowych V8 firmy Chrysler. R├│┼╝nica polega┼éa na tym, ┼╝e Jensen FF (skr├│t od Formu┼éy Fergusson, po tw├│rcy 4├Ś4) u┼╝ywa┼é pe┼énoetatowego systemu nap─Ödu na wszystkie ko┼éa, rozdzielaj─ůc moc pomi─Ödzy przedni─ů i tyln─ů o┼Ť w stosunku 60/40. Wysoka cena i w─ůtpliwa niezawodno┼Ť─ç spowodowa┼éy, ┼╝e Jensen FF s┼éabo si─Ö sprzedawa┼é, ale nadal by┼é prekursorem nowego trendu.

W mi─Ödzyczasie ma┼éa japo┼äska marka znalaz┼éa swoj─ů nisz─Ö, tworz─ůc 4├Ś4 dla tych, kt├│rzy nie chcieli mie─ç przeprawowego off-roadera ani nie mogli sobie pozwoli─ç na bardzo drogiego Jensena. W 1972 roku Subaru wprowadzi┼é wersj─Ö z nap─Ödem na cztery ko┼éa swojego kombi ÔÇô Leone. Wkr├│tce sta┼éa si─Ö ona popularna w┼Ťr├│d rolnik├│w i innych, kt├│rzy potrzebowali mo┼╝liwo┼Ťci dawanych przez 4├Ś4 w samochodzie nadaj─ůcym si─Ö r├│wnie┼╝ do zwyk┼éego u┼╝ytku drogowego. By┼é to ogromny krok we w┼éa┼Ťciwym kierunku, cho─ç innym do┼é─ůczenie do zabawy zaj─Ö┼éo jeszcze lata.

Aby wej┼Ť─ç do g┼é├│wnego nurtu, nap─Öd 4├Ś4 potrzebowa┼é promocji ze strony wi─Ökszej marki. Sta┼éo si─Ö to pod koniec lat 70., kiedy J├Ârg Bensinger, in┼╝ynier Audi, zauwa┼╝y┼é, ┼╝e Volkswagen Iltis, ma┼éy wojskowy pojazd terenowy, by┼é podczas test├│w zimowych w Skandynawii szybszy ni┼╝ jakiekolwiek wysokiej klasy Audi. To sk┼éoni┼éo go do zastanowienia si─Ö nad nowym podej┼Ťciem do nap─Ödu na wszystkie ko┼éa ÔÇô czym┼Ť, czego Jensen pr├│bowa┼é, ale nigdy tak naprawd─Ö nie uda┼éo mu si─Ö osi─ůgn─ů─ç, a mianowicie wykorzystywaniem 4├Ś4 nie tylko do poprawy mo┼╝liwo┼Ťci terenowych, ale tak┼╝e pr─Ödko┼Ťci i prowadzenia na ┼Ťliskich drogach.

Jego pomys┼é zaowocowa┼é powstaniem pierwszego samochodu 4├Ś4 od Audi, czyli Quattro. Oparty na wsp├│┼éczesnym Audi Coup├ę, elegancki dwudrzwiowiec po┼é─ůczy┼é atrakcyjny wygl─ůd z wyj─ůtkow─ů dynamik─ů samochodu 4├Ś4. Samo to prawdopodobnie wystarczy┼éoby, aby uczyni─ç mark─Ö interesuj─ůc─ů, ale Quattro najmocniej oddzia┼éywa┼éo na wyobra┼║ni─Ö dzi─Öki udzia┼éowi w rajdach. Kilkana┼Ťcie jego wersji, kt├│rych kulminacj─ů by┼é pot─Ö┼╝ny Sport Quattro S1 E2, odnios┼éo niezliczone zwyci─Östwa w WRC w czasach legendarnej Grupy B, na czele kt├│rej sta┼éy takie s┼éawy jak Walter R├Âhrl, Stig Blomqvist czy Michele Mouton.

Przewaga Quattro nad konkurencj─ů nie trwa┼éa d┼éugo, poniewa┼╝ wszyscy inni si─Ö ni─ů zainspirowali i tak┼╝e zacz─Öli u┼╝ywa─ç 4├Ś4. Wkr├│tce po wprowadzeniu takich samochod├│w jak Lancia Delta S4, Peugeot 205 Turbo 16 czy Ford RS200 Grupa B by┼éa pe┼éna samochod├│w z nap─Ödem na cztery ko┼éa.

Reszta, jak m├│wi─ů, jest histori─ů. Gdy wszyscy mogli si─Ö przekona─ç o zaletach Quattro 4├Ś4 zar├│wno na drodze, jak i na torach rajdowych, jazda z nap─Ödem na wszystkie ko┼éa sta┼éa si─Ö hitem tamtych czas├│w. Wkr├│tce wi─Ökszo┼Ť─ç producent├│w samochod├│w w Europie i poza ni─ů zacz─Ö┼éa oferowa─ç w┼éasne modele 4├Ś4. Lancia zabra┼éa swoje do┼Ťwiadczenie rajdowe na zwyk┼ée drogi, tworz─ůc Delta HF Integrale, podczas gdy Peugeot zaoferowa┼é 4├Ś4 w sedanie 405. Ford wymy┼Ťli┼é sportow─ů Sierr─Ö XR4x4, BMW zaprezentowa┼éo sw├│j model 325ix, a Volkswagen poszed┼é w ┼Ťlady swojej siostrzanej marki i pod koniec lat 80. XX wieku zaoferowa┼é nap─Öd na cztery ko┼éa w Golfie Rally.

W nast─Öpnych dekadach nap─Ödy 4├Ś4 wesz┼éy do g┼é├│wnego nurtu samochodowego i sta┼éy si─Ö coraz bardziej obecne. Ta ekspansja oraz r├│┼╝nice istniej─ůce mi─Ödzy obecnie u┼╝ywanymi systemami s─ů jednak histori─ů na inny dzie┼ä.


DWA RAZY WI─śKSZA TRAKCJA, STO RAZY WI─śCEJ PROBLEM├ôW: KR├ôTKA HISTORIA 4├Ś4, CZ.1

Ostatnie newsy