NAP─śD 4├Ś4 ÔÇô NIE KA┼╗DY POJAZD MA TAKI SAM

April 12, 2019
W naszej serii po┼Ťwi─Öconej nap─Ödowi na cztery ko┼éa prze┼Ťledzili┼Ťmy ju┼╝ jego drog─Ö od pojazd├│w wojskowych i ci─Ö┼╝arowych do samochod├│w rajdowych i dzisiejszych samochod├│w rodzinnych. Teraz nadszed┼é czas, aby przyjrze─ç si─Ö r├│┼╝nym typom nap─Ödu na wszystkie ko┼éa. W ci─ůgu ostatnich dziesi─Öcioleci wynaleziono wiele r├│┼╝nych system├│w, z kt├│rych ka┼╝dy ma swoje zalety i wady i ka┼╝dy nadaje si─Ö do innego zastosowania. Przyjrzymy si─Ö w skr├│cie podstawom i wyja┼Ťnimy, dlaczego s─ů one stosowane w poszczeg├│lnych dziedzinach.

Do┼é─ůczane 4├Ś4

Od tego wszystko si─Ö zacz─Ö┼éo. Pierwsze masowo produkowane pojazdy terenowe z nap─Ödem na wszystkie ko┼éa, takie jak Jeep Willys z czas├│w II wojny ┼Ťwiatowej, mia┼éy nap─Öd 4├Ś4 tylko na p├│┼é etatu. W normalnych warunkach nap─Ödzana by┼éa jedna o┼Ť (zazwyczaj tylna), z mo┼╝liwo┼Ťci─ů zmiany nap─Ödu na wszystkie ko┼éa w razie potrzeby. Takie podej┼Ťcie jest nadal stosowane w wielu pojazdach terenowych, w kt├│rych zachowanie pojazdu w trudnym terenie jest wa┼╝niejsze ni┼╝ prowadzenie na asfaltowej drodze.

Wi─Ökszo┼Ť─ç r─Öcznie do┼é─ůczanych nap─Öd├│w 4├Ś4 jest przeznaczona do pracy tylko przy ma┼éych pr─Ödko┼Ťciach i na lu┼║nych nawierzchniach. Brakuje w nich ┼Ťrodkowego mechanizmu r├│┼╝nicowego, kt├│ry pozwala┼éby przednim i tylnym ko┼éom obraca─ç si─Ö z r├│┼╝n─ů pr─Ödko┼Ťci─ů podczas pokonywania zakr─Öt├│w. Powoduje to po┼Ťlizg k├│┼é lub ich podskakiwanie, co jest nie tylko niewygodne, ale mo┼╝e r├│wnie┼╝ prowadzi─ç do uszkodzenia uk┼éadu nap─Ödowego.

Systemy te s─ů stosowane w wielu pojazdach terenowych, od wspomnianego ju┼╝ wojskowego jeepa po wiele nowoczesnych samochod├│w terenowych. Zazwyczaj spisuj─ů si─Ö one doskonale w trudnym terenie, ale poniewa┼╝ s─ů nap─Ödzane tylko przez dwa ko┼éa podczas jazdy po drodze, nie oferuj─ů ┼╝adnych korzy┼Ťci, je┼Ťli chodzi o dynamik─Ö jazdy czy bezpiecze┼ästwo. Dlatego nie znajdziecie tego rozwi─ůzania w samochodach marki ┼áKODA.

Sta┼éy nap─Öd 4├Ś4

Nap─Öd na wszystkie ko┼éa mo┼╝e zrobi─ç o wiele wi─Öcej ni┼╝ tylko pokona─ç trudny teren. Mo┼╝e r├│wnie┼╝ poprawi─ç dynamik─Ö jazdy i tym samym bezpiecze┼ästwo. Aby w pe┼éni wykorzysta─ç ten potencja┼é, zaprojektowano pe┼énoetatowe systemy 4├Ś4, kt├│re mog─ů by─ç u┼╝ywane przez ca┼éy czas i z dowoln─ů pr─Ödko┼Ťci─ů.

Systemy te na sta┼ée dziel─ů moment obrotowy silnika pomi─Ödzy przedni─ů i tyln─ů o┼Ť. Stosunek podzia┼éu jest zwykle sta┼éy, cho─ç niekt├│re systemy pozwalaj─ů na zmian─Ö r├│wnowagi mi─Ödzy przedni─ů i tyln─ů osi─ů. Pe┼énoetatowe rozwi─ůzania 4├Ś4 obejmuj─ů systemy takie jak Torsen, z centralny dyferencja┼éem wyczuwaj─ůcym moment obrotowy, kt├│ry jest stosowany w wielu modelach Audi.

Sta┼éy nap─Öd 4├Ś4 jest r├│wnie┼╝ stosowany w nowoczesnych samochodach rajdowych WRC i WRC 2. Ka┼╝da z kategorii wykorzystuje inne podej┼Ťcie. Samochody WRC maj─ů aktywny ┼Ťrodkowy mechanizm r├│┼╝nicowy, kt├│ry pozwala lepiej dopasowa─ç si─Ö do stylu jazdy i charakteru rajdu, dzi─Öki czemu szybciej wje┼╝d┼╝aj─ů na zakr─Öty i lepiej reaguj─ů na korekty uk┼éadu kierowniczego. Ich obs┼éuga jest podobna do samochod├│w z ery 2-litrowej WRC, jak w modelu ┼áKODA FABIA WRC, w kt├│rym zastosowano podobn─ů konstrukcj─Ö ┼Ťrodkowego dyferencja┼éu.

Rajd├│wki WRC 2, takie jak ┼áKODA FABIA R5, stosuj─ů inne rozwi─ůzanie. W tym przypadku dyferencja┼é ┼Ťrodkowy jest zast─ůpiony sta┼éym podzia┼éem momentu obrotowego mi─Ödzy przedni─ů i tyln─ů osi─ů, z prze┼éo┼╝eniem ustawionym podczas homologacji samochodu. Ustawienie dla r├│┼╝nych powierzchni mo┼╝na zmieni─ç tylko poprzez regulacj─Ö mechanizmu r├│┼╝nicowego na przedniej i tylnej osi.

Prezentowany materia┼é dotyczy samochodu rajdowego i ma charakter wy┼é─ůcznie wizerunkowy. Samoch├│d ten nie jest dost─Öpny w sprzeda┼╝y na rynku polskim.


4├Ś4 na ┼╝─ůdanie

Z punktu widzenia dynamiki jazdy i sterowno┼Ťci ┼éatwo by┼éoby za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e w pe┼énym wymiarze czasu pracy 4├Ś4 jest w stanie zaspokoi─ç ka┼╝d─ů potrzeb─Ö. W rzeczywisto┼Ťci jednak nawet te systemy maj─ů swoje wady. Chocia┼╝ w ka┼╝dych warunkach oferuj─ů one najwy┼╝sz─ů trakcj─Ö, to jednak maj─ů r├│wnie┼╝ wy┼╝sze zu┼╝ycie paliwa.

Wraz z post─Öpem technologicznym narodzi┼é si─Ö trzeci wariant: nap─Öd 4├Ś4 na ┼╝─ůdanie. Systemy te w┼é─ůczaj─ů lub wy┼é─ůczaj─ů sprz─Ög┼éo pomi─Ödzy osiami ÔÇô zazwyczaj sprz─Ög┼éo wielop┼éytowe ÔÇô w zale┼╝no┼Ťci od potrzeb, na podstawie polecenia z jednostki steruj─ůcej, kt├│ra ocenia po┼Ťlizg ko┼éa. W nowoczesnych uk┼éadach system jest nawet w stanie przewidzie─ç po┼Ťlizg przed jego wyst─ůpieniem.

Systemy te, w tym sprz─Ög┼éo Haldex stosowane w samochodach ┼áKODA, umo┼╝liwiaj─ů przes┼éanie do ka┼╝dej osi (a nawet ka┼╝dego ko┼éa) tak du┼╝ego momentu obrotowego, jak to konieczne. W wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w samochody te poruszaj─ů si─Ö jak standardowe dwuko┼éowe pojazdy z nap─Ödem na dwa ko┼éa, co oznacza znaczny wzrost efektywno┼Ťci paliwowej. Na ┼Ťliskiej lub lu┼║nej powierzchni albo w innej sytuacji, gdy jedna z osi nap─Ödzanych nie zapewnia wystarczaj─ůcej trakcji, druga zostaje w┼é─ůczona. Dzieje si─Ö to na tyle szybko, ┼╝e kierowca cz─Östo nie zdaje sobie sprawy, ┼╝e nast─ůpi┼éa zmiana.

Do zalet tych samochod├│w ┼áKODY nale┼╝y zaawansowana konfiguracja 4├Ś4 wsp├│┼épracuj─ůca z ESC (Electronic Stability Control). System jest w stanie oceni─ç Tw├│j styl jazdy i zdecydowa─ç, czy szukasz maksymalnej trakcji, czy zabawy za kierownic─ů.

W zale┼╝no┼Ťci od wariantu i wersji zu┼╝ycie paliwa w cyklu mieszanym od 7,7 l/100 km do 8,3 l/100 km, emisja CO2 od 201 g/km do 217 g/km (dane na podstawie ┼Ťwiadectw homologacji typu). Zu┼╝ycie paliwa i emisja CO2 zosta┼éy okre┼Ťlone zgodnie z procedur─ů WLTP. O szczeg├│┼éy zapytaj Autoryzowanego Dealera Marki ┼áKODA lub sprawd┼║ na stronie skoda-wltp.pl


Elektryczna przysz┼éo┼Ť─ç

Pojawienie si─Ö samochod├│w elektrycznych lub zelektryfikowanych przyniesie masowe rozprzestrzenienie si─Ö innego typu 4├Ś4, kt├│re nie b─Ödzie ju┼╝ zale┼╝a┼éo od fizycznego po┼é─ůczenia mi─Ödzy osiami. Zar├│wno pojazdy hybrydowe, jak i samochody z nap─Ödem elektrycznym umo┼╝liwiaj─ů niezale┼╝ne nap─Ödzanie ka┼╝dej osi. Bez wzgl─Ödu na to, czy jeden z nich jest nap─Ödzany silnikiem elektrycznym, a drugi silnikiem spalinowym (jak w przypadku niekt├│rych hybryd), czy te┼╝ istniej─ů silniki elektryczne dla obu osi, takie rozwi─ůzanie umo┼╝liwia przesy┼éanie mocy do poszczeg├│lnych osi w razie potrzeby, bez konieczno┼Ťci stosowania zaawansowanych mechanizm├│w r├│┼╝nicowych, sprz─Ögie┼é wielop┼éytowych i innych z┼éo┼╝onych rozwi─ůza┼ä.

W przysz┼éo┼Ťci prawdopodobnie opracujemy systemy, kt├│re b─Öd─ů mia┼éy jeszcze wi─Öksz─ů zdolno┼Ť─ç do dostarczania dok┼éadnej ilo┼Ťci momentu obrotowego do ka┼╝dego ko┼éa i w odpowiednim momencie, aby zapewni─ç doskona┼é─ů dynamik─Ö.

Ostatnie newsy